Već u pozno proleće 1885. godine dalo se naslutiti da će to biti jedna u nizu od onih rodnih, i da će se u Vršcu i narednih godina piti vrhunska vina. Ipak, ni najveći optimisti nisu mogli da predvide da će biti rekordna, te da će pedantni statističari tog doba zabeležiti kako je u vršačkim podrumima zapremljeno preko 55 miliona litara najboljeg vina dobijenog od najzdravijeg grožđa iz Vršca i okolnih mesta.
Ta godina smatra se najrodnijom još od početka 18. veka, od 1718. godine, kada je u okviru tadašnjeg Austrijskog nadvojvodstva usvojen nacrt o upravi Banata, a grof Klaudije Florimund Mersi (Claudius Florimund Graf Mercy) zvanično imenovan za guvernera Banata sa sedištem u Temišvaru.
Grof Mersi (1666-1734) je imao ogromne zasluge za prosperitet i prepoznavanje značaja ove pokrajine, tada nazvane Temišvarski Banat. Bio je poznat po rečenici: “Dvor neće gubiti ni vreme, ni priliku da Banat dovede u stanje procvata”, a u značajnom delu tada moćne države prepoznat je kao veliki poznavalac i još veći zaljubljenik u Banat. Svestan da je čitava oblast slabo razvijena i da se nalazi u veoma zapuštenom stanju, guverner Mersi uz nesebičnu pomoć bečkog ratnog saveta i dvorske komore izrađuje plan uređenja Banata. Osnovne odrednice su bile vojna i politička uprava, ali i brzi privredni preporod cele oblasti.
Klaudije Florimund Mersi
Jedan od prvih preduzetih koraka bio je sprovođenje kolonizacije. Kolonisti – Nemci, stizali su pretežno iz Bernkastela iz pokrajine Mosel, koja i danas predstavlja jednu od najpoznatijih vinskih regija u Nemačkoj i oblast gde nastaju vina svetskog glasa.
Tako je 1723. g, pored Srpskog Vršca, za doseljene Nemce podignut i Nemački Vršac, a Temišvarska zemaljska vlada naredila je da se novim kolonistima podele brdoviti krajevi za podizanje vinograda. Već 1727. g, u svrhu unapređenja vinogradarstva, vlada je zabranila uvoz stranih vina u Banat.
Prateći korake svoje vlade, i sam grof Mersi je posebnu pažnju posvetio razvoju ove privredne grane. Istorija uređenog gajenja vinove loze u Banatu zapravo počinje za vreme njegovog službovanja jer se sadnja vinograda odvijala upravo po planovima prvog administratora Banata.
U periodu dok je bio guverner, svako naselje je obrađivalo od 15 do 200 lanaca vinograda, a u vršačkom ataru podignuto je preko 15.000 lanaca pod vinovom lozom što je više od 10.000 hektara.
Od tog doba pa sve do kraja 18. veka vinogradarstvo, kao primarna privredna grana, išlo je samo uzlaznom putanjom, pa je godina 1795. dala više od 400.000 litara vina. Rezultati iz prve polovine 19. veka ukazuju na stalni rast vinogradarstva, pa 1830. godina ostaje ubeležena kao prva u nizu kada je vršačke podrume ispunilo više od milion litara vina. Pod vinovom lozom u Vršcu i okolini u to vreme bilo je oko 4.500 jutara (nešto preko 2.500 hektara) zemlje a vršačko grožđe i vino je imalo veliki uticaj i na berzu u Beču, jer se cena formirala tek posle berbe u ovoj regiji.
Krajem 18. i početkom 19. veka u južni Banat, ali i u druge delove današnje Vojvodine, počeli su da pristižu i pojedinci i porodice sa prostora južno od Save i Dunava, sklanjajući se od Osmanlija.
Dvorac porodice Lazarević krajem 19. veka
Rodonačelnik porodice Lazarević, koji je nosio titulu „Golub plemeniti Lazarević ot Malog i Velikog Središta”, iz Srbije je 1803. g. prešavši Dunav, stigao u Banat. Od carske komore otkupio je zemljište u Malom i Velikom Središtu, a na njemu su ubrzo nikli nepregledni vinogradi.
Sa sinovima Vasilijem i Aleksandrom podigao je Lazarević dva dvorca u Velikom Središtu u čije su se podrume uselili sudovi puni najboljih vršačkih vina.
I kada je u vršačkom kraju zabeležena rekordna berba grožđa te 1875. g, u vinogradima i podrumima Lazarevića bilo je puno zadovoljstva, radosti, smeha, zabave i uživanja, pa sreći nije bilo kraja.
No kao što ništa ne traje večno, tako je i optimizam vršačkih vinara nestao sa pojavom opake bolesti vinove loze – filoksere, a dom Lazarevića pogodila je još veća tragedija. Oni koji su stvarali ogromno bogatstvo ove porodice preselili su se u rajske vinograde, a Mihailo, Miša, Mišuka, sin Aleksandrov, za tri godine prokockao je sve.
Etikete iz vinarije Chateau Mercy
Karl Hauzer, vršački vinogradar i vinar, kupio je 1907. g. deo poseda i oba dvorca porodice Lazarević, a u onom manjem je trinaest godina kasnije pokrenuo proizvodnju vina i šampanjca.
Vinariju je nazvao Chateau Mercy, u znak sećanja na grofa Mersija. Najkvalitetnije vino iz ovog podruma, šampanjac, takođe je ponelo ime po bivšem banatskom guverneru.
Pored proizvodnog dela, Hauzer je formirao i arhivsku vinoteku kapaciteta oko 100.000 boca. U njoj su odležavala najkvalitetnija mirna i penušava vina i to najmanje pet godina.
Ovakva briga i negovanje, kao i garantovani kvalitet, bili su dovoljni da se ta vina nađu u ponudi najprestižnijih restorana i hotela u Kraljevini Jugoslaviji. Tako je u vinskoj karti najluksuznijeg hotela u zemlji „Srpski kralj”, mesto pronašlo i Samorodno vino, ali i Rizling, Kabinet, kao i šampanjac iz vinarije Chateau Mercy.
Ovo penušavo vino izvozilo se i u zemlje novog sveta o čemu svedoči etiketa koju je Muzeju vina Zlatna Kruna u Topoli, darivao Đorđe Krstov, jedna od najpoznatijih i najomiljenijih vinskih ličnosti cele vršačke regije.
Karl Hauzer je inače zapošljavao 18 radnika, a vinarija je poslovala sve do 1944. godine. U svakom slučaju, period rada ove fabrike 1914/16. godine računa se kao početak proizvodnje prvih penušavih vina u Banatu.
A pred Prvi svetski rat, Oto Vajfert je u kafani „Kod engleske kraljice“ otvorio stovarište vina i fabriku šampanjca koja je proizvodila tri vrste popularnih penušavaca: sladunjavi, kiseli i opori. Roba je naišla na dobar prijem kod kupaca, međutim, rat je doprineo da fabrika prerano prestane sa proizvodnjom. |
Source link
Grof Mersi i prva penušava vina Banata
